Chuyên đề “Công thức về hai góc kề nhau, bù nhau và kề bù” là một phần kiến thức quan trọng trong chương trình Toán lớp 7, giúp học sinh xây dựng nền tảng vững chắc cho các dạng bài tập hình học phức tạp hơn. Bài viết này sẽ cung cấp một cách chi tiết và dễ hiểu nhất về các khái niệm, công thức, cùng với ví dụ minh họa và bài tập tự luyện để học sinh có thể nắm vững kiến thức này.
I. Lý Thuyết Về Hai Góc Kề Nhau, Bù Nhau và Kề Bù
1. Hai Góc Kề Nhau
Hai góc được gọi là kề nhau nếu chúng có:
- Một cạnh chung.
- Hai cạnh còn lại nằm về hai phía khác nhau đối với đường thẳng chứa cạnh chung đó.
Ví dụ, nếu tia Oy nằm giữa hai tia Ox và Oz, thì hai góc xOy và yOz được gọi là hai góc kề nhau. Khi đó, tổng số đo của hai góc này sẽ bằng số đo góc xOz:
$xOy + yOz = xOz$
Minh họa hai góc kề nhau
2. Hai Góc Bù Nhau
Hai góc được gọi là bù nhau nếu tổng số đo của chúng bằng 180 độ.
$Góc A + Góc B = 180°$
Ví dụ, hai góc xOy và zAt được gọi là bù nhau nếu:
$xOy + zAt = 180°$
Minh họa hai góc bù nhau
3. Hai Góc Kề Bù
Hai góc được gọi là kề bù nếu chúng thỏa mãn đồng thời hai điều kiện:
- Chúng là hai góc kề nhau.
- Tổng số đo của chúng bằng 180 độ (tức là hai góc bù nhau).
Nói cách khác, hai góc kề bù là hai góc có một cạnh chung và hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau.
Minh họa hai góc kề bù
Nếu hai góc xOy và yOz là hai góc kề bù, thì tia Oy nằm giữa hai tia Ox và Oz, đồng thời:
$xOy + yOz = 180°$
II. Ví Dụ Minh Họa
Ví dụ 1: Xác định các cặp góc kề bù
Cho hình vẽ biết $xOz = 180°$. Hãy xác định các cặp góc kề bù.
Xác định góc kề bù
Lời giải:
- Vì tia Oy nằm giữa hai tia Ox và Oz, ta có $xOy + yOz = xOz$. Do $xOz = 180°$, nên $xOy + yOz = 180°$. Vậy, hai góc xOy và yOz là hai góc kề bù.
- Tương tự, tia Ot nằm giữa hai tia Ox và Oz, ta có $xOt + tOz = xOz$. Do $xOz = 180°$, nên $xOt + tOz = 180°$. Vậy, hai góc xOt và tOz là hai góc kề bù.
Ví dụ 2: Tính số đo góc kề bù
Cho hai góc xOy và yOz là hai góc kề bù. Biết số đo góc yOz là $75°$. Tính số đo góc xOy.
Tính số đo góc kề bù
Lời giải:
Vì hai góc xOy và yOz là hai góc kề bù, ta có:
$xOy + yOz = 180°$
Thay số đo góc yOz vào, ta được:
$xOy + 75° = 180°$
$xOy = 180° – 75°$
$xOy = 105°$
Vậy, số đo góc xOy là $105°$.
Ví dụ 3: Bài toán kết hợp góc kề nhau và kề bù
Cho tia OB nằm giữa hai tia OA và OC. Biết $AOB = 30°$ và $AOC = 135°$.
a) Tính số đo góc BOC.
b) Vẽ tia OD là tia đối của tia OB. Tính số đo góc COD.
Bài toán kết hợp góc
Lời giải:
a) Vì tia OB nằm giữa hai tia OA và OC, ta có:
$AOB + BOC = AOC$
$30° + BOC = 135°$
$BOC = 135° – 30°$
$BOC = 105°$
Vậy, số đo góc BOC là $105°$.
b) Vì tia OD là tia đối của tia OB, nên hai góc BOC và COD là hai góc kề bù. Do đó:
$BOC + COD = 180°$
$105° + COD = 180°$
$COD = 180° – 105°$
$COD = 75°$
Vậy, số đo góc COD là $75°$.
III. Bài Tập Tự Luyện
Để củng cố kiến thức, học sinh có thể thực hành giải các bài tập sau:
Bài 1: Quan sát hình vẽ, xác định các cặp góc kề bù và tính số đo của chúng.
Bài tập góc kề bù
Bài 2: Cho hai đường thẳng AB và CD cắt nhau tại O. Biết góc BOD = $50°$. Tính số đo các góc AOD, AOC, BOC.
Bài 3: Tia OB nằm giữa hai tia OA và OC, biết $AOB = 20°$ và $AOC = 125°$.
a) Tính số đo góc BOC.
b) Vẽ tia OD là tia đối của tia OB. Tính số đo góc COD.
Bài 4: Cho hai góc xOy và yOz là hai góc kề nhau. Biết $xOy = 75°$ và $yOz = 30°$.
a) Tính số đo góc xOz.
b) Gọi Ot là tia đối của tia Oy. Tính số đo góc xOt.
Bài 5: Tia OB nằm giữa hai tia OA và OC, biết $AOC = 80°$ và $BOC = 13 times AOB$.
a) Tính số đo góc BOC và AOB.
b) Vẽ góc AOD = $100°$ là góc kề với góc AOC. Chứng tỏ rằng AOC và AOD là hai góc kề bù.
IV. Tài Liệu Tham Khảo và Công Cụ Hỗ Trợ
Để hỗ trợ việc học tập và giảng dạy, quý thầy cô và các em học sinh có thể tham khảo các nguồn tài liệu sau:
- Bộ Giáo án và Tài liệu Lớp 6: Bao gồm giáo án Word, Powerpoint, đề thi các loại, chuyên đề dạy thêm, bài tập trắc nghiệm. Truy cập tại: https://tailieugiaovien.com.vn/
- Công cụ Giáo viên 2048.VN: Hỗ trợ tạo và trộn đề thi miễn phí từ file PDF, Word, Excel; giao bài tập, tổ chức thi trực tuyến và quản lý lớp học hiệu quả. Khám phá tại: https://2048.vn/
Những tài liệu và công cụ này sẽ giúp việc ôn tập và kiểm tra kiến thức trở nên hiệu quả và tiện lợi hơn.








