Bạn đam mê viết lách và muốn tạo ra những câu chuyện thu hút độc giả? Thay vì tìm kiếm những lời khuyên chung chung, tại sao không bắt đầu từ chính những cuốn sách bạn yêu thích và ngưỡng mộ? Một cuốn best-seller không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn là một cỗ máy hoàn chỉnh, chứa đựng mọi bài học bạn cần để bắt đầu hành trình sáng tác. Từ cấu trúc, cách xây dựng cốt truyện đến những kỹ thuật viết chuyên nghiệp, tất cả đều có thể được khám phá và học hỏi từ chính tác phẩm đó. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn cách “giải phẫu” một cuốn sách để rút ra những bài học quý giá, áp dụng vào việc viết truyện của riêng mình.
I. Tận Dụng Cuốn Sách “Gốc” Như Một Người Thầy
Khi bắt đầu viết, điều quan trọng nhất là tìm thấy nguồn cảm hứng và bài học thực tế. Cuốn sách bạn yêu thích, đặc biệt là một tác phẩm best-seller, chính là người thầy lý tưởng. Nó đã được xuất bản và bán chạy, chứng tỏ nó đã làm hài lòng cộng đồng độc giả. Điều này cho thấy các biên tập viên đã nhận ra tiềm năng thương mại và sự hấp dẫn của nó.
1. Học Hỏi Từ Cấu Trúc và Định Dạng
Cuốn sách bạn chọn có thể trở thành một tài liệu tham khảo quý giá, chỉ cho bạn cách định dạng hội thoại một cách chuẩn xác. Bạn có thể tìm kiếm hoặc hỏi về những khía cạnh chưa rõ. Quan sát cách tác giả xen kẽ lời thoại với phần mô tả suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật, cũng như lời nói thực tế của họ.
2. Khám Phá Cách Xây Dựng Nhân Vật
Hãy chú ý đến cách các nhân vật được giới thiệu trong sách. Họ nhận được bao nhiêu mô tả? Một số tác giả giới thiệu nhân vật với rất ít chi tiết, để trí tưởng tượng của độc giả tự lấp đầy khoảng trống.
3. Phân Tích Cấu Trúc và Nhịp Điệu Truyện
Đi sâu hơn, bạn có thể xem xét cấu trúc và nhịp điệu của câu chuyện. Hãy tìm “các cảnh” – tương tự như trên TV, một cảnh là một chuỗi hành động và tương tác liên tục của các nhân vật trong một khoảng thời gian và không gian nhất định, nhằm thúc đẩy câu chuyện.
Tóm tắt các cảnh mà không cần kịch tính: “Hagrid đến nhà Harry để báo cho cậu biết cậu sẽ vào trường Phù Thủy (Hogwarts).”
Giống như phim ảnh, các cảnh có độ dài khác nhau, có thể dài hoặc ngắn. Trong “Star Wars”, cảnh Luke đấu kiếm với Vader rất dài. Độ dài này phục vụ cho hiệu ứng kịch tính. Bản tóm tắt là: “Luke có một trận đấu kiếm với Vader và thua thảm hại. Vader chặt đứt tay cậu. Luke nhận ra Obi Wan đã nói dối cậu: Vader không giết cha cậu, Vader chính là cha cậu.”
Một cảnh ngắn là khi Leia thú nhận tình yêu với Han Solo trước khi anh bị đóng băng trong Carbonite. Tất cả các cảnh đều có mục đích: hoặc khiến nhân vật hành động đáp lại (bao gồm cả việc đi đến những nơi khác), hoặc thay đổi nhân vật theo một cách nào đó (mang lại kiến thức, sự hiểu biết, cảm xúc mới, kinh nghiệm mới – tốt hoặc xấu – hoặc khiến họ phải trả giá).
Tóm tắt các cảnh sẽ cho bạn thấy một bản tóm tắt về những thay đổi này. Sự thay đổi tích lũy của một nhân vật từ khi được giới thiệu đến cảnh cuối cùng họ xuất hiện được gọi là “vòng cung nhân vật” (arc).
Những nhân vật không thay đổi trong câu chuyện, chỉ xuất hiện trong vài cảnh (như nhân viên bán hàng), có thể được xem là “đạo cụ”. Trong nhiều trường hợp, họ có thể đảm nhận nhiều vai trò: không chỉ là nhân viên bán hàng mà còn mang tính hài hước, hoặc minh họa cho một khía cạnh nào đó về văn hóa, công nghệ, thái độ, tôn giáo, v.v. Họ cũng có thể là đạo cụ để bị giết, nhằm chứng tỏ sự tàn bạo của nhân vật phản diện.
4. Bài Học Từ Cấu Trúc Cốt Truyện
Việc phân tích này giúp bạn hiểu cách một tác giả chuyên nghiệp, được trả tiền để viết và nổi tiếng, cấu trúc một câu chuyện. Cách các tình tiết phức tạp được đưa vào, cách nhân vật được giới thiệu và rời đi. Quan trọng hơn, hãy chú ý đến cách các nhân vật thất bại trong truyện: một câu chuyện chỉ toàn thành công liên tiếp có thể trở nên nhàm chán.
Đặc biệt, câu chuyện nhàm chán đối với độc giả: Chúng ta gọi đó là những câu chuyện “thỏa mãn ước mơ” một cách lịch sự, hoặc “thủ dâm tinh thần” một cách thô lỗ: Chúng chỉ thỏa mãn ảo tưởng về một cuộc sống hoàn hảo của tác giả. Để câu chuyện trở nên thú vị, nó phải có xung đột và độc giả phải tin rằng nhân vật chính (MC) đang gặp nguy hiểm và có thể không thành công. Phải có thứ gì đó hoặc ai đó cản đường thành công của họ. Đó có thể là môi trường, ví dụ, MC bị tài xế taxi khả nghi cướp bóc ở một quốc gia xa lạ và cuối cùng bị bỏ lại trong mương ở một góc hẻo lánh nào đó của Ấn Độ mà không có hộ chiếu, giấy tờ tùy thân, tiền bạc, hành lý hay thậm chí cả giày dép. Đó có thể là một kẻ phản diện, cụ thể hoặc không, ví dụ, MC chứng kiến một vụ giết người của bọn xã hội đen, và giờ bọn xã hội đen đã cử người đến giết cô ấy.
II. Nghệ Thuật “Show, Don’t Tell” (Diễn Đạt Thay Vì Kể Lể)
Điều cuối cùng cần lưu ý trong cuốn sách này, và có lẽ là quan trọng nhất để làm đúng, là kỹ thuật “Show, don’t tell” (Diễn đạt thay vì kể lể). Hãy chú ý đến những loại sự vật, hiện tượng mà tác giả mô tả (thể hiện cho độc giả thấy) và những loại sự vật, hiện tượng chỉ được kể cho độc giả.
Bản tóm tắt cũng có thể giúp ích ở đây. Bạn có thể tóm tắt các mô tả thành một câu ngắn gọn, súc tích, như “tác giả có thể chỉ cần viết rằng phong cảnh thật đẹp và hùng vĩ.” Nhưng thay vào đó, bà ấy đã dành một trang để mô tả núi non, rừng cây, hồ nước, chỏm băng.
Hoặc có một mô tả hành động cho thấy Harry rất tức giận, trong khi bà ấy có thể chỉ cần nói điều đó: “Harry rất tức giận, đến mức làm Sarah sợ hãi.”
Nếu bạn có thể tóm tắt các đoạn văn giải thích như vậy, điều đó có nghĩa là bạn không nên làm vậy. Đây là những ví dụ về nơi bạn nên mô tả mọi thứ và không chỉ kể lể. Chúng giúp độc giả hình dung những cảnh này và cảm xúc, trong khi việc chỉ nói “Harry rất tức giận” không giúp họ hình dung được nhiều, cùng lắm là một biểu cảm khuôn mặt. Đây là lý do tại sao tác giả mô tả những điều họ có thể tóm tắt, để giúp độc giả hình dung trải nghiệm, chứ không chỉ hiểu sự thật rằng Harry rất tức giận. Sự thật không tồn tại lâu trong tâm trí độc giả, những trải nghiệm được hình dung thì có.
Vì vậy, hãy chú ý đến những nơi tác giả mô tả những điều họ có thể tóm tắt thành một sự thật đơn giản, và những nơi họ chỉ nêu ra các sự thật đơn giản (vì trải nghiệm không quá quan trọng đối với câu chuyện). Ví dụ: “Người phục vụ gọi một chiếc taxi, và cô ấy đến sân bay trước một giờ.” Người lái taxi, mùi và diện mạo bên trong taxi, bất kỳ cuộc đối thoại nào họ có, giao thông, cảnh vật trên đường, liệu cô ấy có boa cho anh ta không: tất cả đều không quan trọng đối với câu chuyện và có thể bỏ qua, vì vậy chỉ cần một câu “kể” về một sự thật kết nối để đưa cô ấy từ khách sạn đến sân bay là đủ: cô ấy đã đi taxi.
Hãy chú ý đến CÁC LOẠI sự vật mà tác giả “thể hiện” (cố gắng mang lại cho bạn một trải nghiệm được hình dung) thay vì kể lể, và kể lể (truyền đạt một sự thật mà độc giả có lẽ cần biết để không tự hỏi điều quái quỷ gì vừa xảy ra) thay vì thể hiện. Bạn cũng muốn bắt chước điều đó.
Điều này có thể khó khăn hơn. Một trong những sai lầm lớn nhất của người mới bắt đầu là kể lể khi lẽ ra phải thể hiện, ví dụ: “John là chàng trai hấp dẫn nhất trường.” Trong các câu chuyện được xuất bản, những sự thật như vậy hiếm khi được nêu ra, chúng được thể hiện: Nếu nó đúng, nó phải có hậu quả, mọi người tương tác khác với anh ấy, anh ấy có thái độ khác với họ. Có lẽ anh ấy lợi dụng vẻ ngoài điển trai của mình để đạt được điều mình muốn và thành công ở những nơi mà những chàng trai khác sẽ thất bại thảm hại. Lý do có thể khó nhận ra là vì tác giả, sau khi thể hiện cho bạn thấy John là chàng trai hấp dẫn nhất, có thể không bao giờ kể cho bạn biết John là chàng trai hấp dẫn nhất. Nhiều nhất, một nhân vật nào đó nói với người khác điều này, hoặc có lẽ một nhân vật nào đó ghen tị với điều đó (nói với ai đó “Anh ta không đẹp trai đến thế!”), hoặc mong muốn điều tồi tệ xảy ra với anh ta vì điều đó. Nhưng “sự thật” không bao giờ được nói thẳng ra. Đó là lý do tại sao bạn tóm tắt, để đi đến sự thật về những gì tác giả đang cố gắng truyền tải, và sau đó bạn có thể thấy sự thật đó được thể hiện như thế nào và không bao giờ kể ra.
III. Kết Luận: Bắt Tay Vào Viết
Bạn không cần phải đọc hàng trăm cuốn sách trước khi viết. Bạn cần có trí tuệ, nhưng một cuốn best-seller mà bạn yêu thích và ngưỡng mộ là đủ: Nó chứa đựng mọi thứ bạn cần để bắt đầu, từ định dạng đến cốt truyện, với nhiều ví dụ về cách viết chuyên nghiệp trông và cảm nhận như thế nào. Bạn có thể “mổ xẻ” nó, từng phần một, cùng với việc tìm kiếm hoặc hỏi thêm. Đừng coi nó như một tác phẩm nghệ thuật, hãy coi nó như một cỗ máy, và thông qua các công cụ tìm kiếm hoặc trên trang web này, bạn có thể tìm hiểu cách tất cả các bộ phận của cỗ máy này hoạt động để tạo ra thứ gì đó thú vị để đọc và đáng để mua.
