Câu chuyện về gà 9 cựa đã đi vào huyền thoại, gắn liền với truyền thuyết về Vua Hùng và sự tích bánh chưng, bánh dày. Tuy nhiên, trên phương diện khoa học, liệu giống gà này có thực sự tồn tại với 9 cựa như lời đồn? Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích nguồn gốc, đặc điểm và giá trị của loại gà đặc biệt này, làm rõ những khía cạnh khoa học đằng sau huyền thoại.
I. Giải mã bí ẩn “gà 9 cựa”
Theo quan niệm thông thường, gà 9 cựa được hiểu là giống gà có tới 9 cựa ở chân. Tuy nhiên, giới khoa học đã thống nhất cách gọi khác để mô tả chính xác hơn đặc điểm của loài này.
1. “Cựa” hay “ngón chân” ở gà?
Cựa gà thực chất là phần xương cứng gắn liền với xương chân, có chức năng chính là di chuyển, cào bới hoặc dùng để chiến đấu. Trong khi đó, “ngón chân” có khớp và có thể cử động linh hoạt. Thực tế, các giống gà bản địa quý hiếm, theo các tài liệu khoa học về nguồn gen, không có giống gà nào sở hữu tới 9 cựa theo đúng định nghĩa này.
2. “Gà 9 cựa” – Biến dị gen hay truyền thuyết?
TS. Nguyễn Quế Côi, chuyên gia về gia cầm tại Viện Chăn nuôi, cho biết, “gà 9 cựa” thực chất là gà có 9 ngón chân do biến dị gen ở ngón chân sau. Giống gà này vẫn chỉ có một cựa. Câu chuyện về gà 9 cựa trong truyền thuyết có thể có cơ sở, nhưng về mặt khoa học, không ghi nhận giống gà nào có 9 cựa. Các loại gà có nhiều ngón, mà người ta quen gọi là “cựa”, hiện nay cũng không hoàn toàn chuẩn xác.
Theo TS. Võ Văn Sự, những giống gà được gọi là gà nhiều cựa ở Việt Nam có thể kể đến như gà bốn ngón (gà ác), năm ngón, sáu ngón ở Lạng Sơn, thậm chí còn có gà 9 ngón ở Phú Thọ. Hiện tượng này là do biến dị ở chân mà thành, chứ không phải là đặc điểm di truyền của giống gà có từ truyền thuyết Vua Hùng.
II. Đặc điểm và giá trị của gà nhiều ngón
Mặc dù huyền thoại “gà 9 cựa” có thể chưa được khoa học xác thực, nhưng các giống gà có nhiều ngón chân lại là những giống gà bản địa quý hiếm của Việt Nam, mang lại giá trị kinh tế và văn hóa cao.
1. Phân bố và đặc điểm ngoại hình
Theo nghiên cứu của TS. Phạm Kim Đăng (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), gà nhiều ngón hiện chiếm khoảng 16% tổng số đàn gà địa phương, chủ yếu được nuôi theo phương thức chăn thả. Thức ăn chính của chúng là ngô, sắn, thóc. Gà nhiều ngón có tầm vóc trung bình, thân hình cân đối, nhanh nhẹn. Đầu tròn, cổ cao, mắt linh hoạt. Lông gà trống chủ yếu màu nâu đỏ (95%), gà mái chủ yếu màu vàng nâu và vàng sẫm. Mào gà chủ yếu là mào đơn (trên 90%).
Trong đàn gà nhiều ngón, có tới 98,8% gà trống có 6-8 ngón; 90,16% gà mái có 5-7 ngón và 9,84% có 8 ngón. Không phát hiện thấy gà mái nào có 9 ngón.
Gà nhiều ngón với đặc điểm chân có nhiều ngón
2. Giá trị kinh tế và văn hóa
Gà nhiều ngón được xem là giống gà đặc sản của Việt Nam với chất lượng thịt cao, dễ bán và giá thành rất cao, thường gấp 2-3 lần gà địa phương khác. Gà có số ngón càng cao thì giá càng cao: gà có 5-6 ngón có giá 250-270 nghìn đồng/kg; gà có 7-8 ngón có giá 300-320 nghìn đồng/kg.
Đặc biệt, gà 9 ngón được người dân cho là rất quý, ăn thịt sẽ mang lại may mắn nên thường không bán. Do có giá trị kinh tế cao và dễ bán, nhiều nông hộ đã đẩy mạnh phát triển giống gà này. Đàn gà tuy không lớn nhưng có ý nghĩa quan trọng trong sinh kế của người dân bản địa. Theo tập quán, gà 9 ngón được xem như một báu vật và thường được sử dụng để cúng tế. Tuy nhiên, xác suất gặp gà có 9 ngón là cực kỳ thấp.
